GUATR TIROID ENDOKRIN ZAYIFLAMA
PROF DR METIN OZATA
Your Subtitle text

GUATR TEDAVISI PROF DR METIN OZATA

GUATR TEDAVISI

PROF DR METIN OZATA



Guatr Nasil Tedavi Edilir?

Basit guatrli bir hastada iyot yetmezligi varsa iyotlu tuz verilir ve tiroid hormonu ilaçlari ile tedavisi yapilir. Bu ilaçlarin dozunu yasiniza göre ve diger hastaliklarinizin olup olmadigina göre doktorunuz ayarlar. Bu ilaçlarin dozunu önerilen dozda almak çok önemlidir. Fazla alirsaniz zarari olabilir.

Guatrli kisilerde selenyum eksikligi varsa selenyum verilir.





Guatr boynumuzda bulunan tiroid bezinin buyumesidir. Guatr icin kulanilan bazi terimler sunlardir:

1. BASIT GUATR: tiroid bezinin duz buyumesidir. Içinde nodul yoktur. Genellikle aileseldir, iyod eksikliginden, selenyum eksikliginden olabilir.

2. NODULER GUATR: Tiroid bezi içinde nodul denilen yumrular olusmasidir. Nodul neden olusuyor henuz bilinmiyor. Ancak nodulun onemi içinde kanser riski olabilmesidir. Çocukluk ve 30 yasindan önce olusursa risk fazladir. Mutlaka biyopsi yapilmasi gerekir.

3. IÇ GUATR: guatrin gögüse dogru büyümesi olabilir. Aslinda iç guatr diye bir tanim tibben yoktur.

4. MULTINODULER GUATR: tiroid bezi içinde birden fazla nodul olmasina multinoduler guatr denir.

5. ZEHIRLI GUATR: guatr yani tiroid bezinin asiri hormon yapmasidir. Aslinda zehirlenme falan yoktur. Bu terim yanlis kullanilmaktadir. Zehirli guatr tedavisi mutlaka bir endokrin uzmani tarafindan yapilmalidir. Önce ilaç tedavisi denenir. Ilaç tedavisi 6-9 ay sürer. Ilaç tedavisine cevap vermeyen yani ilaç ile iyi olmayan zehirli guatr tedavisinde radyoaktif iyod verrilebilir. Buna endokrin uzmani karar verecektir.

GUATR VARSA HANGI DOKTORA BASVURMALI?

Guatr varsa mutlaka bir endokrin uzmanina basvurunuz. Endokrin uzmanlari dahiliye ihtisasi sonrasi 3 yil daha ihtisas yaparak endokrin Uzmani olurlar ve guatr hastaliklari uzmani olurlar.

NODULER GUATR VARSA HEMEN AMELIYAT OLMAYINIZ

Nodul varsa hemen ameliyat olmayiniz. Önce bir endokrin uzmanina basvurun. Nodulden yapilacak biyopsi ile kanser riski olup olmadigi anlasilir. Biyopsi temiz yani iyi huylu ise ameliyat gerekmeyebilir. Bu durumda ilaç veya takip yapilir. Nodul gittikçe buyuyorsa, biyopsi kanser yonunden riskli ise o zaman ameliyat karari verilebilir. Buna karar verecek olan endokrin uzmanidir. Biyopsi yapilmasi gayet kolaydir ve bundan kaçinmayiniz. Nodulu olup biyopsi yaptirmayanlar tedavisini ihmal etmis olurlar.

HASHIMOTO (HASIMATO veya HASIMOTO) NEDIR?

Hashimoto hastaligi tiroid bezine karsi olusan anti-TPO ve anti-Tiroglobulin antikorlarinin beze yapisarak onu tahrip etmesinden kaynaklanir. Bu antikorlarin neden olustugu tam bilinmiyor. Ancak genetik oldugu ve bagisiklik sistemindeki bir zayifliktan kaynaklandigi biliniyor. Bu hastaligi 1912 yilinda Japon bilim adami profesör Akira Hashimoto kesfettigi için Hashimoto hastaligi adi verilmistir. Tedavisi kolaydir. Endokrin uzmanlari bu hastaligi tedavi eder. Sizde hashimoto varsa ailenizden baskalarinda ve çocuklarinizda da olma ihtimali yuksektir. Onlarin da tiroid hormon testlerini her yil yaptiriniz.

TIROID ULTASONU NE ISE YARAR:

Tiroid ultrasonu ile guatrin büyüklügü, nodul olup olmadigi anlasilir. Ayrica ultrason ile nodullerin ozellikleri hakkinda bilgi sahibi olunur. Içinde kanlanmasi fazla olan veya kireç olan veya kenari düzensiz noduller riskli olabilir. Bunlardan mutlaka biyopsi gerekir.

TIROID SINTIGRAFISI NEDIR?

Sintigrafi ile tiroid bezindeki nodullerin sicak mi yoksa soguk mu oldugu anlasilir. Koldaki damardan radyoaktif madde verilir ve tiroid bezinin filmi çekilir.


HANGI TUZU KULLANMALI?


Basit guatr eger iyot yetmezliginden kaynaklaniyorsa iyotlu tuz yenebilir. Ancak zehirli guatr veya noduler guatr varsa iyotsuz tuz yemelidir.

GUATRDA ILAÇ TEDAVISI:

Guatr hastalarinda endokrin uzmanlari hastanin tiroid hormon durumuna göre ilaç tedavisi uygularlar.


GUATRDA AMELIYAT NE ZAMAN YAPILIR?


HIPERTIROIDI-ZEHIRLI GUATR TEDAVISI


Tiroid bezinin asiri çalismasina yani asiri tiroid hormonu üretmesine tip dilinde hipertiroidi adi verilir. ‘’Hiper’’ Latince ‘’fazla’’ veya ‘’yüksek’’ manasina gelir. Hipertiroidi hastaligina tip dilinde ‘’tirotoksikoz ‘’ adi da verilir. Tiroid bezinin asiri çalismasina halk arasinda ‘’zehirli guatr’’ veya ‘’iç guatr’’ isimleri de verilmektedir. Bu isimlendirmeler maalesef yanlistir; ne zehirlenme söz konusudur ne de bir iç guatr vardir. Elleriniz titriyor, agziniz kuruyor ve çok yemek yemenize ragmen kilo veriyorsaniz yada çabuk sinirleniyor ve çevrenize bagirip çagiriyorsaniz sizde tiroid bezi fazla çalisiyor olabilir. TEDAVI IÇIN MUTLAKA ENDOKRIN UZMANINA BASVURUNUZ

Tiroid bezinde asiri çalismaya neden olan hastaliklar sunlardir:
1-Graves hastaligi : TSH reseptör antikorlarinin kanda artmasi nedeniyle olusan tiroid bezi asiri çalismasidir. Bazi hastalarda gözde büyüme olur. Hipertiroidinin en sik nedenidir. Hipertiroidisi olan hastalarin % 60-90’nini Graves hastaligi olusturur. Bagisiklik sistemindeki bir bozukluktan kaynaklanir.
2-Sicak nodüllerin fazla hormon salgilamasi: Sicak nodüllerin asiri tiroid hormon yapip salgilamasi durumunda tiroid hormonlari kanda artar ve hipertiroidi hastaligi olusturur.
3-Tiroid bezinin iltihabi hastaliklari: Tiroid bezinde itihabi hastaliklar oldugunda bezde depo edilmis halde bulunan tiroid hormonlari kana döküldügünden hormonlar yükselir ve hipertiroidi belirtileri ortaya çikar.
4-Tiroid hormon ilaçlarinin fazla alinmasi: Levotiroksin ilacinin gereginden fazla alinmasi kanda tiroid hormonlarini artirir ve hipertiroidi yapar.
5-Bazi ilaçlarin kullanimi: Cordarone isimli kalp ilaci ve interlökin ilaci kullanan bazi hastalarda tiroid bezi fazla çalisarak hipertiroidi hastaligi olusturabilir.
6-Asiri sekilde iyot almak: Iyodun fazla alinmasi nodülü olan hastalarda hipertiroidi yapar.
7-Civa zehirlenmesi : Civanin fazla alinmasi hipertiroidizm denilen tiroid bezinin asiri çalismasina neden olabilir.

Graves Hastaligi
Graves hastaligi bazen gözlerde büyüme yapan tiroid bezinin asiri çalismasi hastaligidir. Tiroid bezi asiri çalismasi hastaligi olan kisilerin % 60-90’nini yani çogunlugunu Graves hastaligi olusturur. Dr. Robert Graves tarafindan ilk defa kesfedildigi veya tanimlandigi için bu hastaliga Graves hastaligi adi verilmistir.
Graves Hastaligi Kimlerde daha sik görülür?
Graves hastaligi hipertiroidinin en sik nedenidir. Her yasta görülebilirse de, 20-40 yas arasinda en fazla görülür.
Kadinlarda erkeklerden 5-7 kat daha fazla görülürken toplumda görülme sikligi % 1 kadardir.
Graves Hastaliginda ailesel özellik vardir:
Graves hastasi bir kisinin ailesinin diger fertlerinde %15 oraninda Graves hastaligi saptanir. Bu nedenle ailesinde Graves hastaligi olan kisiler tiroid tetkikleri yaptirmalidirlar.
Graves Hastaligi Neden Olusur?
Graves hastaligi bagisiklik sistemindeki bir bozukluk sonucu olusur. Nedeni bilinmeyen bir sekilde TSH hormonunun tiroid bezine baglandigi reseptör adi verilen proteinlere karsi antikor denilen proteinler olusur. Bu antikorlarin neden olustugu henüz bilinmemektedir. Kanda artan TSH reseptör antikorlari ayni TSH hormonu gibi tiroid bezine yapisarak daha fazla çalismasina ve asiri miktarda tiroid hormonu yapmasina neden olur. Sonuçta artan tiroid hormonlari metabolizmamizi hizlandirarak (çarpinti, terleme gibi) Graves hastaligi ortaya çikar.
Kimler Graves hastaligi için risk altindadir?
Graves hastaligina genetik egilim katkida bulunmaktadir. Bazi ailelerde bu nedenle Graves hastaligi daha fazla görülür. Ailesinde Graves hastasi olan kisiler risk altindadir ve genetik veya kalitimin hastaligin gelismesinde en önemli etken oldugu saptanmistir.
Stres, üzüntü, sigara içmek, fazla iyotlu tuz yemek ve bazi ilaçlar bu hastaligin olusumuna neden olabilir.
Stresin Graves hastaligi sikligini artirdigi Ikinci Dünya Savasi sirasinda ve Yugoslavya’daki iç savas sirasinda saptanmistir. Isveç’te yapilan bir arastirmada Graves’li hastalarin bir kisminda hastalik ortaya çikmadan önceki yil içinde üzücü olaylar yasadiklari saptanmistir. Bu hastalardaki sikintili psikolojik durum (anksiyete) tedavi edildiginde hastaligin nüks oraninda azalma olmustur.
Graves hastaligi daha çok yilin ilik mevsimlerinde ortaya çikar. Bu mevsimsel özelligin nedeni tam bilinmemektedir.
Sigara içenlerde göz belirtileri daha siddetli oldugu gibi, sigara içmeye devam edenlerde göz hastaligi siddeti artmaktadir.
Allerjik yapisi olanlarda veya allerjik riniti olanlarda Graves hastaligi daha çok görülmektedir.
Iyot fazla alimi da hafif seyreden hastaligi siddetlendirmektedir.
Yeni bir düsünce ise gebelik sirasinda bebegin hücrelerinin annenin kanina karisarak annenin tiroid bezine yerlesmesi ve bunlarin hastalik yapmasidir. Bu nedenle de kadinlarda bu hastaligin daha fazla görüldügü iddia edilmektedir.
Yapilan çalismalar Graves hastaliginin % 79 oraninda genetik olarak egilimli olmak sebebiyle ortaya çiktigini, % 21 hastada ise çevresel faktörler denilen üzüntü, stres, iyot alimi gibi nedenlerle ortaya çiktigini göstermistir.
Graves hastaligina egilim yaratan nedenler Tablo- 1’ de verilmistir.
Tablo-1: Graves Hastaligina Egilim Yaratan Faktörler
Genetik egilim (ailede olmasi)
Stres ve üzücü yasam olaylari
Sigara içmek
Kadinlarda östrojen hormonu
Dogum sonrasi dönemde risk artar
Fazla miktarda iyotlu tuz yemek Graves hastaligini ortaya çikarir
Lityum ilaci kullananlarda ortaya çikar
Hepatit hastaligi nedeniyle Interferon ilaci kullanan bazi hastalarda çikabilir
Allerjik bünyesi olanlarda daha sik olusur.

Graves Hastaligi Nasil Baslar?
Hastaligin baslangici yavastir. Genelde haftalar ve aylar içinde yavas olarak gelisir. Ancak bazi hastalarda hizli bir baslangiç vardir.

Graves Hastaliginda Vücutta Olusan Belirtiler:
Graves hastaliginin sik görülen üç önemli özelligi guatr, kanda tiroid hormonlarinda yükseklik ve göz belirtileridir. Tiroid bezinde büyüme, yani guatr siklikla vardir ve bez içerisinde nodül pek olmaz, düz bir büyüme vardir. Gözdeki belirtilere tip dilinde oftalmopati adi verilir. Daha az görülen diger iki özellik ise bacak cildinde iltihap olmasi ve parmaklarda çomak parmak denilen parmak uçlarinda bombelesme olusmasidir. Bu iki belirti çok nadir görülür (Tablo-2).

Tablo-2: Graves Hastaliginda Vücutta Olusan Degisiklikler (Bulgular)
Guatr (tiroid bezi büyümesi) (sik)
Gözlerde büyüme (Oftalmopati) (sik)
Tiroid hormonlarinin kanda yükselmesi ve TSH’nin düsmesi (Her zaman)
Bacak cildinde iltihap (nadir görülür)
Parmaklarda çomaklasma (nadir görülür)
Graves Hastalarinda Görülen Sikayetler:
Hastaliga bagli sikayetler kisiden kisiye degisir. Her hastada ayni sikayetler olmaz. Sikayetler hastaligin siddetine, hastaligin süresine, kisinin hastaliga duyarliligina ve yasina bagli olarak degisiklikler gösterir.
Yaslilarda bazen sikayetler silik seyreder ve baslica belirtiler yorgunluk ve kilo kaybi olabilir. Buna “maskeli hipertiroidizm” ismi verilir. Yaslilarda hipertiroidi bazen Alzheimer hastaligini taklit edebilir. Yaslilarda bazen hastalik anlamsiz bakislar, enerji tükenmesi ve bitkinlik ve demans ile kendini gösterebilir. Graves’li hastalarda bulunan sikayetler Tablo-3’de verilmistir.
Tablo-3: Hipertiroidili Hastalarda Sik Rastlanan Sikayetler
Guatr
Hareketli olma, huzursuzluk
Çarpinti (hizli ve düzensiz kalp atimi olmasi
Yorgunluk
Güçsüzlük (agir esyalari kaldiramaz, merdiven çikarken zorlanir)
Ellerde titreme
Saç dökülmesi
Sinirlilik, kolay heyecanlanma ve kolay öfkelenme
Canli bakis, gözlerde büyüme, göz kapaginda çekilme
Uykusuzluk, dikkat bozuklugu
Derinin sicak, nemli ve ince olmasi
Ishal
Istah artisi
Susama
Agiz kurulugu
Sik idrara çikma
Kilo kaybi (zayiflama)
Adetlerde azalma veya kesilme
Cinsel istekte azalma, sperm sayisinda azalma
Erkeklerde meme büyümesi (jinekomasti)
Kemik erimesi
Kaslarda güçsüzlük
Çabuk yorulma

Graves hastaligi olan genç hastalarda çarpinti, sinirlilik, asiri heyecanlanma veya duyarlilik, uyku bozukluklari, cinsel güçte azalma, kolay yorulma, hareketlilik, ishal, asiri terleme, sicaktan hoslanmama, sogugu tercih etme, ufak bir yürüyüsle hemen yorulma ve nefes darligi, kilo kaybi, istah artisi, susama, agiz kurumasi, adetlerde azalma, uyku bozuklugu ve bazi psikolojik bozukluklar olabilir.
Istah artisina ragmen kilo kaybi bu hastaligin en önemli belirtilerinden birisidir. Bu hastalik metabolizmayi hizlandirdigindan asiri yemek yenmesine ragmen kilo kaybi olur. Çok nadiren kilo artisi da olabilir.
Çarpinti veya kalp atim sayisinda ve nabiz sayisinda artis her 100 hastadan 96’sinda görülür. Istirahatte iken nabiz hizi dakikada 89’tan fazladir.
Saç killari incedir. Yaygin veya hafif saç dökülmesi görülebilir.
Hastalarda huzursuzluk ve asiri sinirlilik vardir; ajite haldedirler ve yerinde duramazlar. Bazen birden öfkelenirler. Kalabalik yerlerden hoslanmazlar. Ufak tefek seyler için bagirip, çagirirlar.
Kas güçsüzlügü bazen çok siddetli olur ve hasta sandalyeden kalkmakta veya merdiven çikmada zorluk çeker.
Tirnaklar yumusaktir ve kirilabilir. Tirnaklarda çekilme özellikle 4. ve 5. parmak tirnaklarinda görülür.
Hastalarin % 10’nunda bacaklarda, kolda ve diz ekleminde agri olabilir. Bu agrilar bazen kendiginden düzelebilir.
Cilt ince, ilik ve nemlidir. El ayalarinda kirmizilik ve kasinti olabilir. Ürtiker denilen cilt allerjisi ve vitiligo (ciltte renksiz veya beyaz alanlar olmasi) da siklikla birlikte bulunur.
Oftalmopati denilen göz belirtileri Graves’li hastalarin % 25-30’unda saptanir. Gözlerde öne dogru firlama vardir. Bazi hastalarda çift görme sikayeti olur. Görmede bozukluk, isiktan rahatsiz olma ve gözde kasinti ve yanma meydana gelebilir. Bakislar canlidir ve üst göz kapaginda gecikme ve tam kapanma olmayabilir. Bazen sasilik olusabilir.
Ellerde ince titreme vardir. Bunu daha iyi anlamak için eller uzatilir ve üzerine ufak kagitlar konur. Kagitlarda ellerdeki titremeyle paralel titremeler daha belirgin olarak ortaya çikar. Bazen dilde ve göz kapaklarinda da titreme olabilir.
Hipertiroidili hastalarda kemik erimesi (diger adiyla osteoporoz), kan kalsiyum düzeyinde artma, ve kanda alkalen fosfataz tetkikinde artis görülebilir. Bu hastalarda ayrica kanda osteokalsin ve SHBG adi verilen proteinlerin düzeyleri artar. Karaciger testleri denilen SGOT, SGPT ve GGT tetkiklerinde artis olur ve tedaviyle bu artislar düzelir, fakat bazi hastalarda ilaç tedavisiyle karaciger tetkikleri gittikçe yükselebilir, o zaman radyoaktif iyot tedavisi yapilmasi gerekir.
Kadinlarda adet düzeni bozulur; adet sayisinda azalma veya kesilme olabilir. Yumurtlamada bozukluk oldugundan gebe kalma sansi azalir. Gebelikle birlikte hipertiroidi olursa düsük dogum agirlikli bebek nedeni oldugu gibi ‘’Preeklampsi’’ denen tansiyon yükselmesi ve kusmalarla kendini gösteren bir hastalik da ortaya çikabilir. Bu nedenle çocuk isteyen kadinlarin Graves hastaligi tedavisi bittikten sonra gebe kalmalari daha uygundur.
Erkeklerde memelerde büyüme, empotans ve sperm sayisinda azalma olabilir.
Seker hastalarinda Graves hastaligi ortaya çikarsa kan sekerinde yükselmeler olusur ve bu nedenle kullanilan ilaç dozunu artirmak veya insülin kullanmak gerekebilir.
Metabolizma hizi arttigindan kan yaglarinda (kolesterol ve trigliserid düzeylerinde ve LDL kolesterol) azalma olur.


Graves Hastaligi Ile Birlikte Sik Görülen Hastaliklar:
Bazi hastaliklar Graves hastaligi olan kisilerde daha sik görülür. Bunun nedeni bagisiklik sisteminde bu hastalarda bozukluk olmasindandir. Tip 1 seker hastaligi, myastenia gravis denen kas hastaligi, hipofiz bezi iltihabi ve kalpte üfürüm yapan mitral kapak gevsekligi bunlardan baslicalaridir. Bu hastaliklar asagidaki Tablo-4’de verilmistir.
Tablo-4: Graves Hastaligi ile Birlikte Görülen Hastaliklar
Addison hastaligi (böbrek üstü bezi yetmezligi)
Tip 1 diyabetes mellitus (seker hastaligi)
Yumurtalik yetersizligi,
Hipofiz bezi iltihabi
Hashimoto hastaligi
Çölyak hastaligi (bir bagirsak hastaligi)
Vitiligo (ciltte beyaz, renksiz alanlar olmasi)
Alopesi areata (saçkiran),
Myastenia gravis (bir kas hastaligi),
Trombosit isimli kan hücrelerinde azalma
Romatoit artrit (küçük eklemlerin romatizmal hastaligi)
Kalpte mitral kapak gevsekligi (prolapsusu)




Teshis Için Hangi Tetkikler Yapilir?
Teshis kolaydir ve bu amaçla kanda TSH, T3 ve T4 hormonlarinin ölçümü yapilir. Hipertiroidi varsa TSH normalin altina düsmüstür (genellikle <0.01 U/L), bu arada T3 ve T4 hormonlari asiri derecede yükselmis olarak bulunur. Gözlerde öne dogru firlama ve hormonlarda yükseklik varsa Graves hastaligi teshisi kolayca konur.
Graves’li hastalarda anti-TPO antikorlar hastalarin % 90’inda, anti–TG antikorlar ise % 60’inda yüksek olarak bulunur.
TSH reseptör antikor ölçümü her zaman gerekli degildir. Ancak teshisin süpheli oldugu durumlarda yapilabilir. Örnegin gebelikte ve tiroid bezinde nodül bulunan Graves hastalarinda ölçülmesi hastalik teshisinde faydali olur. Nodülü olanlarda bu antikor yüksek olmaz; buna karsilik Graves’te yükselir. Graves’li hastalarin % 5-20’sinde TSH reseptör antikorlarinin kanda yüksek olmadigini da bilmekte fayda vardir.
Graves hastaliginda tiroid bezinde nodül varsa onun sicak mi yoksa soguk mu oldugunu degerlendirmek için tiroid sintigrafisi yapilabilir.
Tiroid ultrasonu yapmak bu hastalarda faydalidir. Bezin büyüklügü ve nodül olup olmadigi hakkinda bilgi sahibi olunur.
Hipertiroidi hastalarinda SGOT, SGPT, alkalen fosfataz ve GGT gibi karaciger enzimlerinde yükseklikler saptanir. Bu enzim yükseklikleri aylar sürebilir. Bu nedenle karaciger tetkikleri belirli araliklarla takip edilmelidir. Kolesterol ve trigliserit gibi kan yaglarinda azalma saptanir.
Graves hastalarinda tam kan sayimi da yapilarak tedavi sirasinda takip edilmelidir.
% 20 hastada serum kalsiyum düzeyinde artma, magnezyumda ise azalma olabilir.

Graves Hastaliginin Tedavisi
Graves’li hastalarin çogu poliklinik sartlarinda yani hastaneye yatmadan tedavi edilir. Hastanin hastaneye yatmasina gerek yoktur. Ancak hipertiroidinin komplikasyonu olarak kalp atim hizinin çok arttigi (atrium fibrilasyonu) bir durum, kalp yetmezligi veya psikoz gelismisse hastaneye yatirmak gerekebilir. Buna doktorunuz karar verir.
Hipertiroidi tedavi edilmezse kalp kasinda hastaliga (kardiyomyopati), atrium fibrilasyonu denen kalbin çok hizli atmasi durumuna ve kalp yetmezligine neden olabilir. Herhangi bir enfeksiyon, ishal, siddetli travma veya ameliyat sirasinda bu hastalar tiroid krizine girerler ve bu kriz ölüm riski tasir. Bu nedenle hipertiroidi hastaliginin mutlaka tedavi edilmesi gerekir.
Graves hastalarinin tedavisinde ilk yapilacak tedavi ilaç tedavisidir. Ilaç tedavisine cevap alinamadigi durumlarda radyoaktif iyot tedavisi veya ameliyat yapilir. Ilaç olarak propiltiourasil veya Metimazol ilaci kullanilir.


HIPERTIROIDI ZEHIRLI GUATR TEDAVISI IÇIN MUTLAKA ENDOKRIN UZMANINA BASVURUNUZ



Web Hosting Companies